Nieuwe 21e eeuwse vaardigheden zoeken plekje in curriculum

8 april 2016 | ThiemeMeulenhoff

Vorige maand presenteerden Kennisnet en het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO) een update van het model voor 21e eeuwse vaardigheden. In het vernieuwde model is de oorspronkelijke benoemde vaardigheid digitale geletterdheid uitgeschreven in vier meer gedetailleerde vaardigheden: ict-basisvaardigheden, computational thinking, informatievaardigheden en mediawijsheid. Een op het eerste gezicht welkome concretisering van het toch wel paradoxale begrip digitale geletterdheid. Maar gaat dit ons leven makkelijker of moeilijker maken?

Vier nieuwe vaardigheden
Ik gebruik mijn ict-basisvaardigheid en surf naar de uitgebreidere omschrijving van deze vier nieuwelingen op de website van het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO). Kort geformuleerd (dit is tenslotte een blog, geen wetenschappelijk artikel, en ik pas hierbij mijn andere 21e eeuwse vaardigheden creatief denken en communiceren toe), gaat het om het volgende:

1.    Ict-basisvaardigheden betreft het om kunnen gaan met een computer of tablet en connectie kunnen maken met internet (met andere woorden: dat je weet dat je de vraag moet stellen: ‘wat is het wifi-wachtwoord?’)

2.    Computational thinking gaat volgens hoogleraar Han van der Maas van de UvA om het op een creatieve manier inzetten van digitale tools om problemen op te lossen die je met je eigen boerenverstand niet zo snel getackeld krijgt. Dit lijkt wel erg op een andere 21e eeuwse vaardigheid: creatief denken. Gelukkig heeft SLO eventuele onduidelijkheid over dit onderscheid opgelost door stippellijnen tussen de vaardigheden te plaatsen. Het gaat bij computational thinking  om gewoon lekker aan de slag te gaan met nieuwe software (en ook hardware) en uit te proberen hoe het werkt. Van je fouten leer je tenslotte het meest. Handig voor deze 21e eeuwse vaardigheid is als je een beetje kan programmeren, of in ieder geval niet bang bent voor wat letters tussen <brackets>

3.    Informatievaardigheden is een mooi woord voor ‘kunnen googelen’. En dat is best lastig. Wat wil je eigenlijk precies weten? Hoe formuleer je een goede zoekvraag en hoe beoordeel en gebruik je de informatie die de zoekmachine uitspuugt? Uit onderzoek blijkt dat leerlingen vaak veel minder informatievaardig zijn dan gedacht.

4.    Mediawijsheid staat voor het slim en verantwoord om kunnen gaan met online en offline media. We leven in een netwerkmaatschappij. Als je een beetje mee wilt doen, moet je je in dat netwerk goed kunnen laten zien. Mary Berkhout van Mediawijzer.net noemt dat ‘een online identiteit ontwikkelen’.  Het gaat er vooral ook om dat je weet wat je niet moet doen, zoals allemaal rare filmpjes en foto’s van jezelf via social media verspreiden, je wachtwoord met iedereen delen of digitaal pesten.

Overlap tussen vaardigheden
Deze omschrijvingen zijn helder. Nadere bestudering roept echter vragen op. Bij elk van de 21e eeuwse vaardigheden heeft SLO in kaart gebracht wat de leerling dan daadwerkelijk moet kennen en kunnen. Zo moet hij bijvoorbeeld als ict-basisvaardigheid ‘de financiële consequenties van het gebruik van technische infrastructuur kunnen inschatten’. Dit klinkt niet als een basisvaardigheid. Daarnaast moet hij bij mediawijsheid onder andere diverse software, apparaten en toepassingen kunnen gebruiken. Was dit nou niet een ict-basisvaardigheid? Bij informatievaardigheid moet hij informatie kunnen interpreteren, analyseren en synthetiseren en ook een beargumenteerde conclusie kunnen trekken. Dit klinkt verdacht veel als begrijpend lezen, of is dat al lang uit? Tot slot moet hij bij computational thinking een routebeschrijving kunnen maken (met of zonder TomTom). Ik raak de weg een beetje kwijt.

Overvol curriculum
Ik snap hoe lastig het is om de 21e eeuwse vaardigheden te beschrijven in meetbare competenties. Maar ik zie hier wel veel overlap met andere vaardigheden. Hoe uitgebreid beschrijf je nieuwe vaardigheden die ergens anders misschien al afgedekt zijn? En misschien wel de grootste uitdaging: hoe krijgen we de, inmiddels elf, 21e eeuwse vaardigheden toegevoegd aan een nu al overvol curriculum? Moet er wat uit? Moet er wat geïntegreerd worden en zo ja, hoe?

Hoe gaan we dit probleem oplossen, beste onderwijsprofessionals van Nederland? Less is more? Of misschien toch niet. Ik stel daarom voor dat we tijdelijk een twaalfde 21e eeuwse vaardigheid toevoegen: keuzes maken.

 

De Nationale onderwijs app

Blijf op de hoogte van het belangrijkste onderwijsnieuws. Een App boordevol met actuele inhoudelijke artikelen die interessant zijn voor iedereen die in het Nederlandse onderwijs werkt.

Meer weten

Download de app

App StoreGoogle Play